Hoe instant karma werkt

Instant Karma

John Lennon kwam in 1970 met een moderne kijk op karma. Instant karma vond hij beter passen in een wereld waarin alles steeds sneller gaat. Door de continue stroom van informatie door moderne media en bewustwording halen je daden je direct in. 

“Instant karma’s gonna get you

Gonna knock you off your feet”

(uit het lied ‘Instant Karma!’ door John Lennon, Plastic Ono Band en Yoko Ono)

Rond dezelfde tijd werkte de toen 24 jaar oude Amerikaanse filosoof Arnold Zuboff aan een radicaal idee over wie of wat je bent. Zijn claim is dat je niet alleen de persoon bent vanuit welk perspectief je deze tekst leest, maar tegelijkertijd ook alle andere wezens in het universum. Als dat is wie je bent, heeft elke actie direct consequenties voor jezelf, in de gedaante van een ander. Dat is instant karma in zijn zuiverste vorm. 

Het inzicht van een wrede koning

De Russische schrijver Leo Tolstoy beschreef hetzelfde idee in een verhaal genaamd Esarhaddon, koning van Assyrië (1903). In het verhaal wordt Esarhaddon neergezet als een meedogenloze heerser. Terwijl hij bedenkt hoe hij zijn gevangengenomen rivaal Lailie zal executeren, verschijnt er plotseling een oude man. Het volgende is een fragment uit het gesprek dat volgt.

‘Wil je werkelijk Lailie executeren?’ vroeg de oude man.

‘Ja,’ antwoordde de koning. ‘Maar ik kan niet besluiten hoe.’

‘Maar je bent Lailie,’ zei de oude man.

‘Dat is niet waar,’ antwoordde de koning. ‘Lailie is Lailie, en ik ben ik.’

‘Jij en Lailie zijn één,’ zei de oude man. ‘Je beeldt je alleen maar in dat je Lailie niet bent en dat Lailie jou niet is.’

Vervolgens biedt de oude man Esarhaddon een manier aan om het zelf te ervaren. Dit gebeurt door hem te laten bukken onder een straal mysterieus water dat hij over hem heen giet. Esarhaddon ervaart hierdoor dat hij werkelijk Lailie is. Hij is gek genoeg niet verbaasd door deze ervaring. Integendeel, hij vraagt zich juist af waarom hij het nooit eerder heeft geweten. Meteen na deze ervaring laat hij Lailie vrij en trekt de woestijn in om mensen ervan te overtuigen dat al het leven een is. 

Tijdelijke en eeuwige zoetjes

Om te bewijzen dat je iedereen bent, draagt Arnold Zuboff een statistisch argument aan. 

Ik beschrijf hier mijn eigen versie, speciaal voor bij de koffieautomaat. 

Stel je hebt net koffie gepakt bij de automaat op je werk. Je nieuwe collega Arnold staat achter je. 

‘Wil je een zoetje erin?' vraagt hij. 

‘Ja graag,’ antwoord je. 

‘Wist je dat er twee soorten zoetjes bestaan?’ vraagt Arnold.

Je kijkt Arnold verbaasd aan. 

‘Er bestaan eeuwige en tijdelijke zoetjes.' 

‘Als je koffie met een eeuwig zoetje drinkt, val je na 5 minuten in een droomloze slaap waaruit je nooit meer wakker wordt.’ 

‘Met een tijdelijk zoetje word je om 5 uur weer wakker.’

‘Doe mij dan maar zo’n tijdelijk zoetje,’ antwoord je. 

‘Ik word dan waarschijnlijk wel ontslagen, maar kan mijn bestaan tenminste nog voortzetten.’ 

‘Oke, maar je hebt het zoetje niet voor het uitkiezen,’ zegt Arnold terwijl hij naar twee identiek uitziende zoetjesdispensers naast de automaat wijst.

‘In één van de dispensers zitten honderd tijdelijke zoetjes,' legt hij uit. 

‘In de andere zitten 99 eeuwige en maar een tijdelijk zoetje. 

Arnold pakt een van de twee dispensers en doet een zoetje in je koffie. 

‘Bedankt,’ zeg je beleefd. 

Je neemt met enige aarzeling een paar slokken en wordt al snel slaperig. Het volgende moment word je wakker en zie je op de klok dat het 5 uur is. 

Wat kun je concluderen over de vraag welke dispenser Arnold gepakt heeft? De kans dat hij de dispenser heeft gepakt met 100 tijdelijke zoetjes is 100 maal groter dan die met maar één tijdelijk zoetje. Het is dus zeer waarschijnlijk dat hij deze heeft gepakt. 

Toeval of niet? 

Deze manier van redeneren is volgens Arnold Zuboff direct toepasbaar op het denken over wie of wat je bent. De gangbare zienswijze hierop is dat jij alleen jij bent, net zoals Esarhaddon dat ervoer voordat hij in contact kwam met het magische water. Als de persoon die je ervaart te zijn nooit geboren was, zou er geen bewuste ervaring voor jou zijn en bestond je niet in deze wereld. 

Vanuit dit perspectief op wie je bent, is je bestaan ongelofelijk onwaarschijnlijk. Neem bijvoorbeeld je verwekking. Als je ouders elkaar nooit hadden ontmoet of als er een andere zaadcel bij de eicel was gekomen, kon je wel fluiten naar je bestaan. Dan werd er een potentiële broer of zus geboren die jij niet was. 

Het alternatief voor dit perspectief op wie je bent is dat je bestaan onafhankelijk is van de bevruchting van een specifieke eicel door een specifieke zaadcel. Welke persoon er ook verwekt zou worden, die ben jij. Dat wil zeggen dat de gedachten en de gevoelens die de persoon heeft, van jou zijn. 

Hier, nu en van jou

Als je dezelfde logica gebruikt als bij het verhaal met de koffiezoetjes, zou je kiezen voor het altenatief. 

Het is namelijk veel waarschijnlijker dat je iedereen bent. Dat is vergelijkbaar met het trekken van een tijdelijk zoetje uit een dispenser met alleen maar tijdelijke zoetjes. Jouw bestaan is niet afhankelijk van een bepaalde zaadcel die de zaadcel loterij heeft gewonnen, maar jij bent degene die geboren werd, onafhankelijk van de winnende zaadcel. 

Dit betekent dat het niet de fysieke eigenschappen van een persoon zijn of de inhoud van zijn gedachten die bepalen of jij die persoon bent. Het is de universele eigenschap van elke bewuste ervaring, namelijk dat ze als ‘hier’ en ‘nu’ en ‘van jou’ worden ervaren, die ervoor zorgt dat jij iedereen bent. Arnold Zuboff noemt dit denkbeeld over wie je bent universalism.

De mens neemt zichzelf per vergissing aan voor een ander. En de pijn waarvan hij denkt dat het van een ander is, is van hemzelf. Gezien de onderstaande regels uit het lied ‘Instant Karma’, zou je kunnen vermoeden dat John Lennon ook begreep dat je iedereen bent. 

“Why on earth are you there?

When you're everywhere, come and get your share”

(uit het lied ‘Instant Karma!’ door John Lennon, Plastic Ono Band en Yoko Ono)